400 lat temu budziła strach nawet po śmierci — archeolodzy zbadali niezwykły grobowiec w Polsce

Obecnie archeolodzy po raz pierwszy szczegółowo zbadali ten grobowiec, wykorzystując datowanie radiowęglowe, analizę DNA, analizę izotopową oraz analizę składu chemicznego znalezisk. Jednym z najbardziej intrygujących wniosków jest to, że grób został prawdopodobnie ponownie otwarty, zanim ciało zdążyło ulec całkowitemu rozkładowi.

Szczegóły

Miejsce pochówku nr 75 odkryto w 2022 roku. Kobieta miała w chwili śmierci około 17–19 lat, a pochowano ją najprawdopodobniej w połowie XVII wieku.

Zgodnie z opinią badaczy, klamra na palcu stopy mogła stanowić część pierwotnego pochówku. W przypadku sierpa sytuacja jest bardziej złożona. Naruszona warstwa gleby oraz ułożenie kości pozwalają przypuszczać, że grób został otwarty jakiś czas po pogrzebie, część ciała została przeniesiona, a dopiero wtedy na szyi umieszczono żelazne ostrze.

Podobne działania wiąże się z obrzędami apotropejskimi, czyli ochronnymi. W Europie Środkowej i Wschodniej istniały przekonania o „niebezpiecznych zmarłych”, którzy mogli powrócić i wyrządzić krzywdę żywym. Zamki, sierpy, kamienie i inne przedmioty wykorzystywano w celu symbolicznego lub fizycznego „zatrzymania” zmarłego w grobie.

Jednak naukowcy nie wiedzą, dlaczego właśnie tę kobietę uznano za niebezpieczną. Nie ustalono również przyczyny jej śmierci.

Pod względem statusu społecznego prawdopodobnie nie była uboga. W pobliżu czaszki zachowały się fragmenty kosztownego nakrycia głowy z jedwabiu, ozdobionego nitkami ze srebra i pozłacanego srebra.

Analiza zębów wykazała, że kobieta dorastała w rejonie Pnia. Jej linia mitochondrialna J1c2c1 wykazuje powiązania z ludnością północnej i zachodniej Europy, co jednak nie oznacza, że sama pochodziła ze Skandynawii.

Kolejną zagadką jest niezwykle wysokie stężenie miedzi w okolicy podniebienia i szyi. Być może tuż przed śmiercią lub podczas obrzędu pogrzebowego umieszczono jej w ustach lub nosie przedmiot lub substancję zawierającą miedź. Naukowcy nie byli dotychczas w stanie ustalić, co to dokładnie było.

Dlaczego ma to znaczenie

Grób stał się znany już cztery lata temu dzięki efektownemu połączeniu sierpa i zamka. Nowa praca jest ważna, ponieważ pozwala odejść od wizerunku „pochówku wampirzego” na rzecz bardziej ostrożnej rekonstrukcji rzeczywistego obrzędu.

Szczególnie interesująca jest możliwość ponownego otwarcia grobu. Jeśli ta interpretacja jest słuszna, stosunek do kobiety mógł ulec zmianie już po pogrzebie: być może jakieś późniejsze nieszczęście, choroba lub inny kryzys skłoniły miejscową ludność do powiązania tych wydarzeń ze zmarłą.

Nie da się jednak udowodnić takiego scenariusza. Archeologia rejestruje fakty — zamek, sierp, naruszenie grobu — natomiast motywy działania ludzi z XVII wieku należy rekonstruować pośrednio.

Dlatego badacze wolą mówić nie o udowodnionym „wampirze”, ale o nietypowym pochówku, z którym prawdopodobnie wiązały się praktyki antydemoniczne.

Źródło

Badanie:„A unique, non-normative burial of a young adult female from a 17th-century cemetery in Pień, north-central Poland. A multidisciplinary approach”.

Autorzy: Dariusz Poliński i współautorzy.

Czasopismo: Journal of Archaeological Science: Reports, 2026.